De evolutietheorie is zonder meer de meest fascinerende, de meest diepgravende en de meest omvattende theorie over het leven op aarde. De mens verschijnt er als het (voorlopig) laatste artefact van een proces dat ca 3,5 miljard jaar geleden is begonnen als een lange en moeizame opwaartse klim uit de oersoep en de natuurlijke omgeving. Leven gaat inderdaad voortdurend in tegen de universele genadeloze toename van entropie. Zoals Einstein ons leerde het universum beter te begrijpen, leerde Darwin ons het leven beter te begrijpen. In zijn publicatie uit 1859 toonde hij aan hoe de evolutie een prachtig en complex organisme kon maken zonder voorafgaand plan. Het leven en de evolutie is niet het werk van een Absolute Wijsheid, maar van een Absolute Onwetendheid. Of: hoe er sprake kan zijn van ontwerp zonder ontwerper, van deskundigheid zonder inzicht, en van een bedoeling zonder bedoeler. De sporen van dat lange verleden zijn nog steeds terug te vinden in ons lichaam, in onze emoties en in ons denken. Zoals een boom altijd naar boven groeit, tegen de zwaartekracht in, moet de mens zich met wijsheid en redelijkheid handhaven en staande houden tegen een regressieve, archaïsche, evolutionair bepaalde intuïtieve en emotionele zwaartekracht die oorzaak is van dystopische tendensen en verschijnselen als individueel en maatschappelijk onwelzijn, conflict en oorlog. De mens heeft levenskunst nodig omdat het evolutionaire programma alleen gericht is op de overleving van de soort, niet op het geluk van het individu. Daar moet het individu dus zelf voor zorgen. De mens heeft ook levenskunst nodig omdat hij over een ongehoorde vrijheid en intelligentie beschikt, inclusief de vrijheid en de intelligentie om zichzelf en de planeet te vernietigen. Daardoor rust er op de mens ook een buitengewoon grote verantwoordelijkheid, waarvan vele mensen zich niet voldoende bewust zijn. Daarom is er meer redelijkheid en moreel bewustzijn nodig. Wat kunnen we hieruit leren over de dynamiek van ons gedrag? In hoeverre bepaalt de evolutionaire logica ook nu nog onze emoties, ons denken, ons gedrag, onze zeden en gewoonten en onze wetgeving? De mens is inderdaad een biologisch wezen en heel wat van zijn gedragingen hebben biologische wortels in een evolutionaire context. Veel van wat op het eerste gezicht moeilijk te begrijpen lijkt, wordt begrijpelijk(er) in het licht van de evolutionaire en biologische voorgeschiedenis. Zo kunnen de in ons onbewuste, automatische, emotionele brein opgeslagen overlevingsinstincten, evenals onze voortplantings- en paringsinstincten, veel van de huidige menselijke gedragspatronen verklaren. Maar hoewel de mens onmiskenbaar in grote mate door de evolutie werd gecreëerd, kan hij door zijn unieke bewustzijn, zijn symbolische taal, zijn abstracte voorstellingsvermogen, zijn creativiteit en zijn opmerkelijke vrije wil, op dit evolutionaire fundament toch ook een belangrijk deel zelf creëren, met name de geestelijke wereld, de wereld van betekenissen en ervaringen. De mens kan op de evolutionair gegeven 'hardware' een persoonlijke 'software' uitvoeren waardoor een persoonlijk leven, een moraliteit en een beschaafde samenleving mogelijk wordt.
Gemaakt door: Gerbert Eerste aflevering: 23/10/2022
De podcast Gerbert Bakx - over levenskunst heeft in totaal 83 afleveringen
Maker: Gerbert Datum: 11/05/2023
Maker: Gerbert Datum: 26-05-2023
Disclaimer:De podcast artwork geembed op deze pagina is het eigendom van de eigenaar/ maker van de podcast en is niet op enige wijze geaffilieeerd met Online-Radio.nl.